JOHAN VAN GRINSVEN

San Francisco

Verenigde Staten

'De moderne pest is hier dag en nacht zichtbaar, af te lezen van het gezicht van broze mannen in een café of boekwinkel. De vlekken in hun gezichten maken duidelijk dat de dood dralend dichterbij komt. Als een lijkwade ligt deze doem over dit district.

Uit: artikel

Homowijk als toeristische attractie van liberale Amerikaanse stad

Het roze hart van San Francisco leeft

Regenboogvlaggen wapperen overal in de wijk Castro in San Francisco. Het is de geuzenvlag van de homogemeenschap in dit hart van de bijna Europees aandoende stad aan de Amerikaanse westkust. Castro wordt al zo'n dikke vijftien jaar gedomineerd door homoseksuele mannen en vrouwen. Niks geen stiekem gedoe hier. In Castro heerst het 'onder­-ons­-gevoel'.


In o.a. Dagblad De Stem, 1993

Trevor Hailey (52, foto onder) is een geblokte vrouw. Kort haar, groeven in het gezicht en een veerkrachtige tred, die past bij haar karakter. Zij is de officieuze stadsgids van het roze district Castro in San Francisco. Hailey houdt sinds 1989 rondleidingen in deze homowijk. Ze heeft een carrière in het leger achter de rug; ze was ­verpleegster bij de marine.

Castro is een lange, drukke, brede winkelstraat, met wat vertakkingen, met veel cafés, restaurants en een rijk gedecoreerd theater uit 1922 dat de wijk haar naam heeft gegeven. De rest van de buurt bestaat uit rustige woonstraten. Winkels, banken, cafés, restaurants, advocatenkantoren en gezondheidswinkels zijn van homo's of worden door homo's gedreven. De ranke, houten Victoriaanse huizen reiken spits naar de hemel. Veel hoeken, trappen naar voordeuren, erkers, veranda's, pastelkleurige gevels. Wie deze vriendelijke, maar inmiddels peperdure woningen vergelijkt met de megalomane hoogbouw in de grote Amerikaanse steden of de oorlogszones in de ergst verpauperde buurten, raakt haast bevangen door lichtzinnigheid. San Francisco telt in totaal zo'n kleine 14.000 Victoriaanse huizen.

Leger

Tijdens een bijna vier uur durende tocht vertelt Trevor Hailey over de wijk en haar inwoners. En hoe de stad het homomekka van de wereld is geworden. Over goudzoekers, zeelui, bohémiens, hippies en de vrijgevochten sfeer die zij steeds weer opriepen. Over de stad waar nog altijd met genoegen wordt verteld dat zij al sinds bijna anderhalve eeuw 'het beste van het slechtste' te bieden heeft. Het eerste travestietencafé werd in 1908 geopend. Niet dat homoseksualiteit hier gepraktiseerd werd. De meeste homo's uit die tijd namen hun 'geheim' het graf mee in. Het was de Tweede Wereldoorlog die het deksel van de pan deed vliegen', vertelt Hailey. "De samenleving veranderde: mannen gingen overzee, vrouwen namen hun plaats in fabrieken en kantoren in. Elke dag is meegenomen, dat besef leefde heel sterk. Homoseksuelen waren niet langer criminelen, maar zieken van geest. Ze gingen niet meer de gevangenis in, maar het ziekenhuis of ze werden oneervol ontslagen. Treasure Island in San Francisco werd het eindstation voor degenen die uit de krijgsmacht werden gebonjourd. Veel ontslagen homoseksuelen bleven in San Francisco hangen. Zo ontliepen zij de schande en schaamte van het thuisfront. Hailey: "Deze mensen namen risico's. Ze hadden toch niets meer te verliezen." Later kon een homoseksueel ook eervol ontslagen worden. Sinds 1982 zijn er 12.966 lesbische vrouwen en homoseksuele mannen uit het leger gezet.

Openheid

In de wijk Castro ging het in het begin van de jaren zeventig langzaam bergafwaars met de 'oorspronkelijke' katholieke Ierse en Italiaanse bewoners. Enkele homoseksuelen zagen de potentie van de buurt. Zij kochten de huizen op voor een schijntje. Er kwamen steeds meer huizen vrij, omdat veel van de oude bewoners zich niet meer op hun gemak voelden bij de nieuwe buurtgenoten. Hailey: "Die eerste homoseksuelen wilden hier een eigen gemeenschap creëren. Tevoren waren ze veroordeeld tot de groezelige bars. Nu konden ze in alle openheid hun leven leiden." Hoeveel homoseksuelen er precies in Castro (90 procent is er homoseksueel) wonen, is niet bekend. Geschat wordt dat de bevolking van San Francisco (totaal 720.000 inwoners) zo'n 100.000 à 150.000 mannelijke en vrouwelijke homoseksuelen telt.

Harvey Milk

Boven alles lééft Castro. Het heeft twee gezichten: een werk­- en een speelgezicht. Overdag heerst bedrijvigheid. Er is een divers aanbod aan winkels in Castro: een boekenzaak, kledingwinkels, een condomerie, een zaak die vitamines verkoopt, een kruidenier, een doe­-het­-zelfzaak (met een deels verrassende invulling van dat begrip) en een drogisterij. Deze Skin Zone is gevestigd in het pand waar Harvey Milk zijn fotozaak dreef. Milk was de eerste openlijk homoseksuele Amerikaan die een belangrijk politiek ambt bekleedde. Hij werd in 1977 gekozen in het gemeentebestuur. Tijdens zijn eerste ambtstermijn werd hij vermoord.
Bij een geldautomaat staat een man, type leerliefhebber. Zijn blote billen uitdagend onbedekt in zijn leren broek. Er wordt op straat gekust en geflirt. Hier lopen cowboys, daar iemand die het hoogtijtenue van een Schot heeft gekocht, even verderop nelly's (de klassieke mietjes uit platte tv­-series) en butchen (de even sjabloonachtige manwijven). Vanaf 17.00 uur komt het uitgaansleven op gang. Dan kan de kolder soms goed toeslaan in Castro. "Homo's hebben toch de neiging te overdrijven', lacht Hailey. "Ook in het gewone uitgaan. Het kan er hier provocatief aan toe gaan."
Op de vraag of homo's hier ook te maken hebben met agressie en potenrammers, rolt een klaterende lach uit Hailey's mond. "Kom nou, dat zou zelfmoord zijn in deze buurt." Toch zijn er nog altijd Pink Barets, homoburgerwachten, actief. Want de tolerante stad kent ook heel veel niet-­tolerante inwoners en bezoekers.

Voyeur

In Castro zijn de echo's van die andere attracties, zoals Golden Gate Bridge, Alcatraz, Chinatown, cable cars en de bochtige Lombard Street, nauwelijks hoorbaar. En toch zijn dat de attracties waarvoor een groot deel van de 13,5 miljoen toeristen die San Francisco trekt, naar de stad aan de baai komen. Castro is slechts een kleine attractie in de stad. Maar evengoed wordt de homoseksuele wijk wel als een bezienswaardigheid beschouwd en geëxploiteerd. Er lopen dan ook talrijke mensen op straat, fotocamera's in de aanslag, die zich midden in een vaudeville-show wanen. Hailey kent haast iedereen in Castro. Wie er met haar rondwandelt, hoeft zich geen voyeur te voelen; hij wordt in ieder geval niet zo behandeld.

Invloed

De invloed van de homo-gemeenschap is in de hele stad merkbaar. Het oorringetje voor mannen zou hier geïntroduceerd zijn. De mode is er fleuriger, zelfs in het financiële district. Communicatie­-adviseur Jeffrey J. Knollmiller: "Homo's, die veel in het witteboorden-circuit te vinden zijn, hebben nu eenmaal meer durf." Inwoners van de stad vertellen dat door de aanwezigheid van een grote, uitbundig buitenshuis levende homo-gemeenschap het aantal cafés, restaurants (3.191 luiden de laatste tellingen), theaters en galeries groter is dan gemiddeld in de VS. Trevor Hailey: "Hetero's steken veel energie in het opvoeden van hun kinderen. Die energie wordt hier anders aangewend. En homo's zijn creatiever, omdat ze altijd vindingrijk hebben moeten zijn om als groep te overleven.''
Maar de invloed van homo's beperkt zich niet tot uiterlijkheden. Ze hebben een grote politieke stem. Drie van de elf supervisors in het gemeentebestuur zijn bij voorbeeld homoseksueel. "Homoseksuelen in San Francisco zijn politiek erg actief', stelt Sharon Rooney, directeur public relations van het lokale toerismebureau. "Ze stemmen in grote aantallen. En ze zorgen ervoor dat hun invloed op bij voorbeeld cultuur en geschiedenis op school onderwezen wordt." Die politieke macht is gestoeld op economische gronden. Homoseksuele mannen en vrouwen zijn door de bank genomen goedopgeleide mensen met hoge inkomens: ze verdienen zo'n 10.000 (lesbiënnes) tot 20.000 dollar (mannelijke homo's) boven het landelijk gemiddeld. Ramon G. McLeod van de San Francisco Chronicle kwam vorig jaar tot de slotsom dat homoseksueel Amerika jaarlijks zo'n 400 miljard dollar te besteden heeft.

Aids

Castro heeft er sinds een jaar of tien een gezicht bij gekregen. De moderne pest is hier dag en nacht zichtbaar, af te lezen op het gezicht van broze mannen in een café of boekwinkel. De vlekken in hun gezichten maken duidelijk dat de dood dralend dichterbij komt. Als een lijkwade ligt deze doem over dit district. Hailey isoleert met haar handen een paar huizenblokken. "Hier zijn tussen 1980 en 1987 al meer dan duizend mensen gestorven aan aids. Er gaat haast geen dag voorbij zonder een begrafenis."
In een voormalig winkelpand aan Market Street naaien, knippen en plakken mensen continu verder aan de immense quilt die de aids-doden herdenkt. In juni 1987 maakte Cleve Jones de eerste lap voor zijn aan aids overleden partner. Nu telt de quilt bijna 30.000 delen. In het atelier werken 22 vaste krachten en honderden vrijwilligers aan dit Names­project, dat inmiddels internationale dimensies heeft gekregen. "De quilt helpt mensen hun verdriet te verwerken", vertelt een medewerkster. "Maar het project trekt ook de aandacht, vertelt mensen hoe enorm groot het aids­-probleem is. En het helpt geld in te zamelen."
De Aids Memorial Quilt is het grootste kunstwerk ter wereld, wordt hier gezegd. Maar hoe indrukwekkender de quilt, die alle kleuren van de regenboog draagt, hoe meer doden. "Het is de Vietnam­muur van de homo-beweging", zegt Trevor Hailey.

Dit verhaal is gepubliceerd in o.a. De Stem, maart 1993 (klik op datum voor originele vormgeving)

Praktische tips voor de Castro

Elke dag Roze Maandag

Het is elke dag Roze Maandag in de wijk Castro in San Francisco. Dat is het homomekka van de wereld geworden, aldus sommigen.


Er zijn enkele specifieke homofestiviteiten in San Francisco. Gay Pride Week in juni bij voorbeeld. Deze feestweek wordt vooraf gegaan door Roze Zaterdag. En dan is er nog het Castro Straat Festival in oktober en Halloween op 31 oktober.
In Castro zijn enkele hotels en pensions die zich vooral op een homoseksuele klantenkring richten.
De kranten The Bay Area Reporter, The San Francisco Sentinel en The Bay Times brengen lezers snel op de hoogte van culturele programma's, lokaties van homobars en restaurants en ander vertier.
Informatie: United States Travel and Tourism Administration, Museumplein 19, 1071 DJ Amsterdam, telefoon: 020­-6647746.
San Francisco Convention and Visitors Bureau, Convention Plaza, 201 Third Street, San Francisco, California 1994103­3185, USA.

JOHAN VAN GRINSVEN


Onderwijzer, journalist, winnaar twee persprijzen, auteur van diverse non-fictieboeken, ontwerper websites, mede-oprichter Uitgeverij Baard & Kale.

Stacks Image p20868_n5

MOTTO


Your easing reading
is damned hard writing

Nathaniel Hawthorne